VIRUS NIPAH – CƠ CHẾ GÂY BỆNH VÀ CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA
Virus Nipah là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm thuộc nhóm A, có khả năng lây truyền từ động vật sang người và từ người sang người. Mặc dù là bệnh hiếm gặp, nhưng theo các ghi nhận y văn, tỷ lệ tử vong ở các trường hợp nhập viện dao động từ 40–75%, đặc biệt cao nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Virus Nipah có thể gây viêm não cấp tính, viêm phổi nặng và suy đa cơ quan, diễn tiến nhanh, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh. Do hiện nay chưa có vaccine và thuốc điều trị đặc hiệu, việc nhận biết sớm và chủ động phòng ngừa đóng vai trò đặc biệt quan trọng.
Nguồn lây của virus Nipah
Các nghiên cứu cho thấy ổ chứa tự nhiên của virus Nipah là dơi ăn quả (dơi quạ). Từ đây, virus có thể lây truyền sang người thông qua nhiều con đường khác nhau, bao gồm:
- Thực phẩm, đồ uống bị nhiễm virus, đặc biệt là trái cây bị dơi cắn dở hoặc nước, nhựa cây chưa được xử lý đảm bảo vệ sinh
- Tiếp xúc gần với người mắc bệnh, thông qua dịch tiết đường hô hấp, nước bọt, dịch mũi họng
- Tiếp xúc với vật dụng, môi trường bị nhiễm virusDo đó, virus Nipah không chỉ là bệnh lây từ động vật sang người, mà còn có khả năng lây truyền từ người sang người, làm tăng nguy cơ bùng phát dịch trong cộng đồng nếu không được kiểm soát tốt.
Cơ chế gây bệnh của virus Nipah
Sau khi xâm nhập vào cơ thể qua đường hô hấp hoặc đường tiêu hóa, virus Nipah nhanh chóng nhân lên và gây tổn thương nghiêm trọng tại nhiều cơ quan:
- Virus tấn công mạch máu và tế bào nội mô
- Gây viêm mạch hệ thống và vi huyết khối
- Gây tổn thương nặng tại các cơ quan quan trọng, đặc biệt là: Hệ thần kinh trung ương (dẫn đến viêm não, phù não, rối loạn ý thức); Hệ hô hấp (gây viêm phổi nặng, suy hô hấp, phù phổi cấp)
Chính cơ chế này khiến bệnh diễn tiến nhanh, nặng và khó kiểm soát, đòi hỏi người bệnh phải được theo dõi và điều trị tích cực tại cơ sở y tế có đầy đủ điều kiện chuyên môn.
Thời gian ủ bệnh của virus Nipah thường từ 4–14 ngày, đôi khi có thể kéo dài hơn.
Các dấu hiệu cảnh báo cần đi khám ngay
Người dân cần đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện một hoặc nhiều triệu chứng sau, đặc biệt nếu có yếu tố nguy cơ tiếp xúc:
- Sốt cao, đau đầu dữ dội, mệt mỏi nhiều
- Ho, khó thở, tức ngực
- Buồn ngủ bất thường, lú lẫn, rối loạn ý thức
- Co giật, thay đổi hành vi, rối loạn thần kinh
Không chờ đợi hoặc tự điều trị tại nhà khi xuất hiện các dấu hiệu thần kinh hoặc hô hấp nặng, vì bệnh có thể diễn tiến rất nhanh.
Các biện pháp phòng bệnh do virus Nipah
Hiện nay, virus Nipah chưa có vaccine phòng ngừa và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, vì vậy phòng bệnh vẫn là biện pháp quan trọng và hiệu quả nhất:
- Không ăn trái cây bị dập nát, nghi bị dơi hoặc động vật gặm nhấm tiếp xúc
- Không sử dụng nhựa cây, nước ép, thực phẩm không đảm bảo vệ sinh an toàn
- Hạn chế tiếp xúc gần với người nghi nhiễm hoặc có triệu chứng nghi ngờ
- Thực hành vệ sinh cá nhân tốt: rửa tay thường xuyên bằng xà phòng
- Đeo khẩu trang khi cần thiết, đặc biệt tại nơi đông người hoặc cơ sở y tế
Chủ động theo dõi sức khỏe và khai báo y tế khi có yếu tố nguy cơ
Khuyến cáo của Trung tâm Kỹ thuật cao và Tiêu hóa Hà Nội
Trong bối cảnh chưa có vaccine và điều trị đặc hiệu, mỗi người dân cần nâng cao ý thức phòng bệnh, tuân thủ các khuyến cáo y tế và đến cơ sở y tế ngay khi có triệu chứng nghi ngờ. Việc phát hiện sớm không chỉ giúp tăng cơ hội điều trị thành công cho người bệnh mà còn góp phần ngăn chặn nguy cơ lây lan virus Nipah trong cộng đồng.
