PHƯƠNG PHÁP MỚI TRONG ĐIỀU TRỊ THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM
ThS. BS. Đinh Trung Thành
Đau cột sống do nguyên nhân thoát vị đĩa đệm là bệnh lý phổ biến và gặp ở mọi đối tượng, đặc biệt ở người cao tuổi gây ảnh hưởng lớn trong sinh hoạt cũng như giảm hiệu suất lao động. Các nghiên cứu cho thấy khoảng 80-84% người lớn có ít nhất một lần đau lưng và một nửa số đó có kèm theo các triệu chứng của rễ thần kinh do bệnh lý đĩa đệm và 23% chuyển sang đau lưng mạn tính [1]
Đại cương điều trị cột sống bằng Ozone
Hiện nay, các phương pháp điều trị đau cột sống do thoát vị đĩa đệm rất đa dạng, từ vật lý trị liệu, phục hồi chức năng, điều trị nội khoa đến các can thiệp xâm lấn tối thiểu và cuối cùng là phẫu thuật mở hoặc nội soi.
Trong đó, điều trị nội khoa vẫn là lựa chọn ưu tiên ban đầu. Tuy nhiên, nhiều trường hợp đáp ứng kém, buộc phải chuyển sang các phương pháp can thiệp tối thiểu nhằm giảm đau và cải thiện tình trạng chèn ép rễ thần kinh. Các kỹ thuật phổ biến bao gồm:
- Tiêm thẩm phân rễ thần kinh bằng corticoid
- Đốt nhiệt, laser, sóng cao tần
- Sử dụng các chất làm giảm thể tích nhân nhầy như chymopapain, Discogel, đặc biệt là Liệu pháp Ozone
Nguyên lý chung của các phương pháp này là giảm áp lực trong đĩa đệm, giúp nhân nhầy thoát vị co lại, từ đó giải phóng chèn ép rễ thần kinh và giảm đau.
Nhiều nghiên cứu cho thấy các phương pháp này đều mang lại hiệu quả tốt và giúp giảm chỉ định phẫu thuật. Tuy nhiên, chưa có phương pháp nào vượt trội tuyệt đối, trong khi chi phí điều trị thường cao — ngoại trừ liệu pháp Ozone, vốn có chi phí thấp hơn đáng kể.
Lịch sử điều trị cột sống bằng Ozone
Ozone được phát hiện từ năm 1840 và đã được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như công nghiệp, xử lý nước, thực phẩm và đặc biệt là y học.
Trong y tế, liệu pháp Ozone đã được nghiên cứu và ứng dụng trong điều trị nhiều bệnh lý như:
- Tim mạch
- Nhiễm trùng
- Da liễu
- Tiêu hóa
- Hô hấp
- Thần kinh
Đặc biệt, trong lĩnh vực cơ xương khớp, Ozone được ứng dụng hiệu quả trong điều trị thoát vị đĩa đệm và giảm đau cột sống nhờ hiệu quả rõ rệt, chi phí thấp và ít tác dụng phụ.
Cơ chế điều trị cột sống bằng Ozone
Cơ chế tác dụng của Ozone đã được nghiên cứu ở nhiều cấp độ: từ tế bào, động vật cho đến lâm sàng trên người bệnh.
Các cơ chế chính bao gồm:
- Phân hủy proteoglycan trong nhân đĩa đệm → làm mất nước → giảm thể tích nhân nhầy
- Giảm áp lực nội đĩa đệm → giảm chèn ép rễ thần kinh
- Ức chế phản ứng viêm → giảm đau và cải thiện triệu chứng lâm sàng
Liệu pháp Ozone bắt đầu được áp dụng trong điều trị thoát vị đĩa đệm từ những năm 1980 và phát triển mạnh vào thập niên 1990, khi các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như CT và C-arm được sử dụng rộng rãi, giúp nâng cao độ chính xác và tính an toàn của thủ thuật [2].
Ứng dụng trên thế giới điều trị cột sống bằng Ozone
Hiện nay, liệu pháp Ozone trong điều trị bệnh lý cột sống và đĩa đệm được ứng dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia như Ý, Tây Ban Nha, Canada, Trung Quốc, Ấn Độ, Nga và Brazil [3].
Tại châu Âu, trong khoảng 20 năm qua, liệu pháp này đã được sử dụng cho hơn 15.000 bệnh nhân đau lưng với kết quả khả quan [4].
Một số số liệu đáng chú ý:
- Nghiên cứu tổng hợp tại Italy: hơn 63.000 bệnh nhân được điều trị, trong đó 80% đạt kết quả tốt
- Phân tích của Magalhaes trên 117 nghiên cứu: liệu pháp Ozone có độ tin cậy cao (mức IB, IC) và tỷ lệ biến chứng thấp [5]
Ứng dụng tại Việt nam điều trị cột sống bằng Ozone
Tại Việt Nam, thoát vị đĩa đệm và đau cột sống là nhóm bệnh lý phổ biến. Mặc dù nhiều phương pháp điều trị đã được triển khai, nhưng liệu pháp Ozone vẫn chưa được áp dụng rộng rãi và chưa nằm trong danh mục chính thức của Bộ Y tế.
Dựa trên hiệu quả đã được chứng minh trên thế giới, cùng ưu điểm không yêu cầu đầu tư thêm nhiều trang thiết bị (có thể sử dụng hệ thống CT, C-arm sẵn có), Trung tâm Kỹ thuật cao và Tiêu hóa Hà Nội đã tiến hành nghiên cứu và thử nghiệm phương pháp này.
Ứng dụng Ozone tại Trung tâm Kỹ thuật cao và Tiêu hóa Hà Nội
Sau khi được Bộ Y tế cho phép triển khai thí điểm, trung tâm đã tiến hành điều trị cho hàng trăm bệnh nhân nhằm đánh giá hiệu quả và xây dựng quy trình chuẩn.
Kết quả bước đầu cho thấy:
- 70–80% bệnh nhân đáp ứng tốt với điều trị
- Giảm đau rõ rệt
- Chi phí thấp
- Tỷ lệ biến chứng gần như không có
Hiện nay, liệu pháp Ozone qua da dưới hướng dẫn của CT đã được triển khai thường quy tại trung tâm, áp dụng cho các trường hợp:
- Thoát vị đĩa đệm mức độ nhẹ đến trung bình
- Có triệu chứng chèn ép rễ thần kinh
- Không đáp ứng với điều trị nội khoa
Bệnh nhân được theo dõi sau 3–6 tháng, cho thấy:
- Mức độ đau giảm rõ rệt (theo thang điểm VAS, ODI)
- Tỷ lệ đáp ứng tốt khoảng 70%
- An toàn cao, ít biến chứng hơn so với tiêm corticoid quanh rễ thần kinh
Kết luận
Mặc dù cần thêm thời gian để đánh giá dài hạn, nhưng các kết quả hiện tại cho thấy liệu pháp Ozone trong điều trị thoát vị đĩa đệm là một phương pháp:
- Hiệu quả
- An toàn
- Chi phí hợp lý
- Có khả năng triển khai rộng rãi
Đây được xem là một hướng đi tiềm năng, bổ sung thêm lựa chọn điều trị cho bệnh nhân bị đau cột sống và thoát vị đĩa đệm trong bối cảnh hiện nay.
Tài liệu tham khảo.
1. Hoy, D., et al., The Epidemiology of low back pain. Best Pract Res Clin Rheumatol, 2010. 24(6): p. 769-81.
2. Niu, T., et al., Therapeutic Effect of Medical Ozone on Lumbar Disc Herniation. Med Sci Monit, 2018. 24: p. 1962-1969.
3. Bocci, V., et al., The usefulness of ozone treatment in spinal pain. Drug Des Devel Ther, 2015. 9: p. 2677-85.
4. Giurazza, F., et al., Intradiscal O2O3: Rationale, Injection Technique, Short- and Long-term Outcomes for the Treatment of Low Back Pain Due to Disc Herniation. Can Assoc Radiol J, 2017. 68(2): p. 171-177.
5. Magalhaes, F.N., et al., Ozone therapy as a treatment for low back pain secondary to herniated disc: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Pain Physician, 2012. 15(2): p. E115-29.
