SỎI TÚI MẬT: KHI NÀO CẦN ĐIỀU TRỊ VÀ CẢNH BÁO NHỮNG SAI LẦM PHỔ BIẾN
BS. Nguyễn Trí Cương
Sỏi túi mật là bệnh lý tiêu hóa rất phổ biến. Tuy nhiên, việc hiểu sai về các phương pháp xử trí hoặc tự ý điều trị có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
Tại Sao Sỏi Túi Mật Hình Thành?
Túi mật chứa dịch mật do gan tiết ra để tiêu hóa chất béo. Sỏi túi mật hình thành chủ yếu do hai nguyên nhân:
- Mất cân bằng thành phần dịch mật: Sự dư thừa cholesterol hoặc bilirubin quá mức khiến dịch mật bị bão hòa, kết tụ thành các tinh thể cứng (sỏi).
- Ứ đọng dịch mật: Túi mật co bóp kém, không tống xuất hết dịch mật ra ngoài, tạo điều kiện cho các tinh thể lắng đọng và phát triển thành sỏi.
Khi Nào Cần Chỉ Định Điều Trị?
Không phải mọi trường hợp mắc sỏi túi mật đều phải can thiệp. Y học hiện đại phân loại điều trị rõ ràng:
Sỏi không triệu chứng: Chiếm khoảng 80%. Người bệnh chỉ cần siêu âm kiểm tra định kỳ mỗi 6–12 tháng mà chưa cần can thiệp y khoa.
Sỏi có triệu chứng hoặc biến chứng: Cần điều trị ngay khi xuất hiện cơn đau quặn mật (đau dữ dội vùng hạ sườn phải), hoặc khi sỏi gây viêm túi mật cấp, viêm tụy cấp, hoại tử túi mật.
Hiểu Đúng Về Các Phương Pháp Điều Trị Hiện Nay
Nhiều người bệnh có tâm lý muốn giữ lại túi mật nên thường tìm kiếm các phương pháp bảo tồn. Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học:
- Phẫu thuật cắt túi mật nội soi: Đây là “tiêu chuẩn vàng” hiện nay. Phương pháp này loại bỏ triệt để túi mật đã bị bệnh thông qua các vết mổ siêu nhỏ, ít đau và hồi phục nhanh. Sau phẫu thuật, gan vẫn tiết mật trực tiếp xuống ruột nên không ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng tiêu hóa.
- Điều trị nội khoa: Sử dụng thuốc tan sỏi (như Ursodeoxycholic acid) chỉ áp dụng cho sỏi cholesterol nhỏ (< 1cm), túi mật còn chức năng co bóp tốt và tỷ lệ tái phát rất cao sau khi ngừng thuốc.
- Tán sỏi túi mật: Phương pháp này hiện không còn được khuyến cáo. Khác với sỏi thận có thể thải qua nước tiểu, cổ túi mật rất hẹp nên sỏi túi mật sau khi tán vỡ thành mảnh nhỏ khi di chuyển rất dễ bị kẹt ở cổ túi mật hoặc ống mật chủ, gây tắc mật, nhiễm trùng đường mật hoặc viêm tụy cấp nguy hiểm.
- Mở túi mật lấy sỏi, bảo tồn túi mật: Phẫu thuật này ít được chỉ định vì tỷ lệ tái phát sỏi mới gần như 100% sau một thời gian. Do sỏi hình thành do sự mất cân bằng thành phần dịch mật và do cơ địa túi mật đó co bóp kém (ứ đọng dịch mật) nên việc chỉ lấy sỏi mà giữ lại túi mật không giải quyết được căn nguyên của bệnh. Ngoài ra, việc rạch và khâu lại túi mật còn tiềm ẩn nguy cơ bục vết khâu, gây rò mật vào ổ bụng cực kỳ nặng nề.
Nguy Cơ Từ Việc Tự Điều Trị Bằng Thuốc Nam, Thuốc Lá
Vì sợ mổ, không ít người dân đã tự ý uống thuốc nam, thuốc lá truyền miệng với hy vọng “bào mòn” hay “đẩy viên sỏi ra khỏi túi mật”. Đây là sai lầm nguy hại bởi nguy cơ:
- Nhiễm độc và suy gan/thận: Thuốc không rõ nguồn gốc, không được kiểm định có thể chứa kim loại nặng hoặc bị trộn corticoid, dễ dẫn đến suy gan, suy thận cấp.
- Kích thích sỏi di chuyển gây biến chứng: Các bài thuốc truyền miệng có thể làm tăng co bóp túi mật, đẩy viên sỏi di chuyển và kẹt vào cổ túi mật hoặc ống mật chủ. Hậu quả là gây viêm túi mật hoại tử, nhiễm trùng đường mật hoặc viêm tụy cấp cấp tính — những tình trạng cấp cứu ngoại khoa đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
Khuyến cáo: Khi phát hiện sỏi túi mật, người bệnh tuyệt đối không tự ý điều trị dễ dẫn đến các biến chứng nguy hiểm. Hãy đến các bệnh viện uy tín để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và tư vấn phác đồ phù hợp.
